Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1964)

Sagt er að það á fyrsta degi sem forseti Bandaríkjanna hafi Ronald Reagan spurt hvar stríðs herbergið (war room) væri. Þegar honum var sagt að það væri ekkert svoleiðis herbergi sagði hann strax, jú, ég sá það í “Dr. Strangelove”! Sjúkdómurinn sem veldur því að fólk geti ekki stjórnað höndunum á sér(oftast eftir heilablóðfall eða annarskonar heilaskaða) er kallaður “Dr. Strangelove Syndrome” (Dr. Strangelove heilkenni). Atriðið þegar hinn hressi kúreki T.J. King Kong hoppar út úr flugvél með kjarnorkusprengju milli fótanna öskrandi “hee hoo” er einsog sturtu atriðið í Psycho, það hafa flestir séð það eða einhverskonar útgáfu af því, þó að þau hafi aldrei heyrt um kvikmyndina “Dr. Strangelove”. En hún er eitt meistaraverk kvikmyndasögunnar og að mínu mati besta myndin sem Stanley Kubrick gerði!


“Dr. Strangelove”, sem heitir reyndar fullu nafni “Dr. Strangelove: or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb” segir frá hershöfðingjanum Jack D. Ripper (Sterling Hayden) sem ákvað einn daginn að kommarnir í Sovétríkjunum hafi lifað nógu lengi. Án samþykkis frá yfirvöldum skipar hann öllum sínum herflaugum að sprengja upp Sovétríkin með kjarnorkusprengjum. Hann einn veit lykilinn sem getur látið flaugarnar snúa við og það er í höndum Lionel Mandrake (Peter Sellers) að fá kóðann en það eina sem hann fær er langar ræður um að kommarnir séu að menga hina dýrmætu líkamlegu vökva og óbeinan reyk frá stóra vindlinum hans.


Á meðan er forsetinn Muffley (Peter Sellers) og aðstoðarmenn hans, þar á meðal General 'Buck' Turgidson (George C. Scott), Dr. Strangelove (Peter Sellers) og svo sendiherra Sovétríkjanna Sadesky (Peter Bull), á fullu í stríðs herberginu. Muffley reynir að útskýra fyrir forseta Sovétríkjanna, Dimitri, að tugir kjarnorkusprengja séu á leiðinni til hans. Þeir taka þessu reyndar nokkuð vel en viðurkenna það að þeir hafi smíðað dómsdags vopn sem fer á stað sjálfkrafa og er ekki hægt að slökkva á.


Kubrick hafði gert nokkur drög að handritinu fyrir “Dr. Strangelove”. Hann hafði byggt þau á bókinni “Red Alert” eftir Peter George, sem var spennu tryllir. Kubrick hafði ætlað sér að gera svipaða kvikmynd en þegar hann fór að hugsa málið þá voru nokkuð mörg atriði fyndin og að myndin yrði kannski sterkari ef hún væri satíra en ekki bara venjuleg spennumynd. Hann fékk Terry Southern til að vinna handritið með og saman gerðu þeir handritið fyndnara, til dæmis með að bæta við einni persónu og breyta nokkrum nöfnum; Turgidson, Kissoff, Guano, DeSadesky, and Merkin Muffley.


Peter Sellers fer með leiksigur í myndinni, hann var tilnefndur til óskars en tapaði fyrir Rex Harrison (My Fair Lady). Sellers leikur þrjú stór hlutverk, stöðvarstjórann Lionel Mandrake, forsetann Merkin Muffley og titilhlutverkið Dr. Strangelove. Strangelove(hét áður Merkwurdigliebe en breytti því) er fyrrum nasista vísindamaður, vopnaður hjólastól, þýskum hreim, einum svörtum hanska og vinstri hendi sem hefur sinn eigin vilja, hún reynir að hylla Hitler við hvert tækifæri og taka Strangelove í kverktaki. Sellers hafði reyndar átt að leika fjögur hlutverk, Mandrake, Muffley, Strangelove og T.J., flugmanninn hressa sem skellti sér með kjarnorkusprengjunni. En Sellers náði aldrei að fullkomna Texas hreiminn sem persónan hafði svo hann var ekki nógu ánægður, þannig að þegar hann fótbraut sig var strax annar leikari fundinn, kúrekinn Slim Pickens varð fyrir valinu. Kubrick sagði honum ekki hverskyns myndin var heldur lét hann Pickens leika hlutverkið alvarlega einsog hann væri að leika í drama mynd, útkoman varð mjög skemmtileg.


Það eru margir aðrir góðir leikarar; George C. Scott er frábær sem Turgidson, hálf barnalegi hershöfðinginn sem sér allstaðar komma samsæri allstaðar, fer í fýlu þegar hann er skammaður, finnst að tíu til tuttugu milljónir bandarískra fórnarlamba (í mesta lagi!) sé viðunandi og óskar þess heitast að bandaríkin ættu líka dómsdags vopn einsog rússarnir! James Earl Jones, í sínu fyrsta hlutverki, Sterling Hayden, Keenan Wynn, Peter Bull og fleiri.

Stórgóð kaldastríðsræma um kolbilaðan amerískan hershöfðingja sem hleypir einn síns liðs þriðju heimsstyrjöldinni af stað og finnst það hið besta mál. Skrýtið er það að Peter Sellers er í þrem hlutverkum í myndinni, stórgóður sem Dr. Strangelove, þjóðverji sem breytt hafði nafninu úr Gemörkeliebe, allt í lagi sem forsetinn og frekar slakur sem hinn bæði og úrræðagóði Mandrake kafteinn. Skylduáhorfun fyrir unnendur kolsvartra gamanmynda.

Þessi mynd er meistarastykki. Þessi mynd á vel við í dag, gagnrýni á stríðsbröltið og allt það. Húmorinn eldist vel, myndin er vel gerð og það skemmir ekkert fyrir þó hún sé svarthvít. Þetta er fyrsta mynd James Earl Jones, hann er flottur í henni. Bestur er þó Sellers sem leikur 3 hlutverk (átti líka að leika Texas-flugmanninn en réð ekki við hreiminn). Ég mæli með að allir kvikmyndaáhugamenn horfi á þessa á myndbandi eða DVD. Hægt að fá hana leigða á DVD t. d. í Ríkinu Snorrabraut.

Sígild og klassísk kvikmynd sem tímans tönn hefur ekki unnið á, enda er Dr. Strangelove ein magnaðasta satíra um bombuna sem gerð hefur verið. Bandarískur hershöfðingi sendir upp á sitt eigið fordæmi flugdeild búna kjarnorkuvopnum í árásarferð, Sovétríkin eru í sigtinu. Flugdeildin er sambandslaus og Sovét búið hinu eina, sanna varnarkerfi; ef landið verður fyrir kjarnorkuvopnaárás springur Móðir Jörð í loft upp. Gálgahúmorinn leikur á alls oddi, hvert atriðið öðru gráglettnara rekur annað. Peter Sellers er hreint ógleymanlegur í þremur hlutverkum - sem breskur yfirmaður í NATO, forseti Bandaríkjanna og síðast en ekki síst gamli nasistinn, sprengjusmiðurinn. Slim Pickens fer einnig á kostum í hlutverki ævi sinnar sem Suðurríkjahermaðurinn sem fer gandreið á bombunni. Ekki má heldur gleyma stórleik þeirra George C. Scott, Sterling Hayden, Keenan Wynn og James Earl Jones. Dr. Strangelove er kvikmynd sem er svo sannarlega fjögurra stjarna virði, enda er hún ein af þeim tuttugu kvikmyndum sem mestan svip hafa sett á kvikmyndasögu seinni hluta aldarinnar. Tvímælalaust eitt af mestu meistaraverkum kvikmyndasnillingsins Stanley Kubricks sem lést fyrir tæpu ári. Ég mæli eindregið með henni, sleppið henni alls ekki ef þið eigið þess kost að sjá hana. Dr. Strangelove er ein af þessum sérstöku myndum sem verða ávallt tilkomumiklar og óumdeildar táknmyndir tuttugustu aldarinnar. EINSTÖK KVIKMYNDAUPPLIFUN.

Mikilvæg en nokkuð mistæk háðsádeila á vígbúnaðarkapphlaup risaveldanna á kaldastríðsárunum svonefndu. Sterling Hayden er stórkostlegur sem kolbrjálaður bandarískur herforingi, sem hleypir af stað þriðju heimsstyrjöldinni með fyrirskipun um kjarnorkusprengjuárás á Sovétríkin. Helsti veikleikinn er gamanleikarinn Peter Sellers, sem ofleikur hræðilega í öllum sínum fjölmörgu hlutverkum í myndinni.